Formlar · Ünite 2: Geri dönen formlar
Scherzo
Scherzo İtalyancada şaka demektir. Haydn bu adı 1781’de Op. 33 yaylı çalgılar dörtlülerinin dans bölümleri için kullandı; Beethoven ise kendine mal etti: senfonilerinin çoğunda menuetin yerini alır. Birinci Senfonisi üçüncü bölümüne hâlâ menuet der, ama bu bölüm şimdiden bir scherzo hızında ilerler.
Scherzo, menuetin planını, yani scherzo, trio, scherzo düzenini korur, ama çok daha hızlıdır. Müzik çoğu zaman o kadar hızlı ilerler ki ölçüde üç yerine tek vuruş hissedersiniz. Mizahı oyunbaz, kaba ya da tekinsiz olabilir; sürprizleri ani sessizliklerden, güçlü vurgulardan ve beklenmedik girişlerden gelir.
Beethoven7. Senfoni, la majör, Op. 92Beethoven’ın 7. Senfonisi’nin scherzosu fa majörde koşar adım ilerler. Ardından trio, uzun tutulan bir notanın üzerinde re majörde ağır, ilahiyi andıran bir ezgiye genişler; sanki müzik manzaraya bakmak için durmuş gibidir. Ezginin bir Avusturya hacı ilahisinden geldiği geleneksel olarak söylenir, ama böyle bir ilahi hiçbir zaman bulunamamıştır.
Beethoven planı esnetmeyi severdi. 7. Senfoni’de trio iki kez gelir; böylece bölüm scherzo, trio, scherzo, trio, scherzo diye ilerler ve en sonda trio üçüncü kez başlar, ama birkaç gür akor onu yarıda keser.
Beethoven5. Senfoni, do minör, Op. 675. Senfoni’de sürpriz, scherzonun dönüşüdür. Gürültüyle geri gelmek yerine kendi hayaleti gibi döner: sessizce, yaylılar telleri parmakla çekerken, sanki uzaktan duyuluyormuş gibi.
Sonraki besteciler scherzoyu hızlı bir orta bölüm olarak korudu; Schubert, Mendelssohn, Bruckner ve Mahler en özgün müziklerinin bir kısmını scherzolarında yazdı.
