Şarkı formları

Bir şarkıda önce şiir gelir ve şiirin biçimi çoğu zaman müziğin biçimini belirler. 600’den fazla şarkı yazan Schubert üç temel plan kullandı.

Bir strofik şarkıda şiirin her bölümü, yani her kıta, bir ilahide ya da türküde olduğu gibi aynı müzikle söylenir. Die schöne Müllerin’in ilk şarkısı Das Wandern beş kıtadan ve tek bir ezgiden oluşur. Sözler ilerlerken müzik aynı kalır; değişimleri şarkıcının ses rengi ve zamanlaması taşır.

Bir değiştirilmiş strofik şarkı müziği kıtaların çoğunda korur, ama şiirin yön değiştirdiği yerde değiştirir. Schubert’in 1827 tarihli 24 şarkılık dizisi Winterreise böyle bir şarkıyla açılır: re minörde bir yürüyüş şarkısı olan Gute Nacht.

Bir baştan sona bestelenmiş şarkı, öykü ilerledikçe metni yeni müzikle izler. Schubert, Erlkönig’i 1815’te, on sekiz yaşındayken, Goethe’nin baladı üzerine yazdı; balad, küçük oğluyla gecenin içinde at süren ve bir ölüm ruhu olan Erl Kralı’nın kovaladığı bir babayı anlatır. Tek bir şarkıcı anlatıcıyı, babayı, dehşete düşmüş çocuğu ve Erl Kralı’nı canlandırır; piyanonun dörtnala koşan atı anlatan çekiç gibi üçlemeleri ise neredeyse hiç durmaz.

Şiirin kendi kalıpları vardır: üç ayartma ve her biri öncekinden daha yüksek üç Mein Vater, mein Vater (babam, babam) çığlığı. Ama müzik kıtadan kıtaya kendini tekrarlamaz: çocuğun korkusuyla birlikte yükselir, sonunda üçlemeler durur ve son dize bir resitatif olarak söylenir.

Barok opera ve oratoryonun başka bir planı vardı, da capo aryası: bir ilk kesit, karşıtlık oluşturan bir orta kesit ve yeniden ilk kesit, A B A. Şarkıcının dönüşü süslemesi beklenirdi. Händel’in 1741 tarihli Messiah oratoryosundan “Hor görüldü” ünlü bir örnektir: İşaya’nın sözleri üzerine, mi bemol majörde ağır bir ağıt; orta kesiti do minörde.