Klasik müzik nedir? · Ünite 3: Çalgılar
Klavyeli çalgılar
Klavye tek bir çalıcının aynı anda birçok notayı denetlemesini sağlar, ama sesi tuşların kendisi çıkarmaz. Bir tuşa basıldığında olan şey, çalgının nasıl ses verdiğini ve dolayısıyla bestecilerin onun için ne yazdığını belirler. Klasik müziğin üç büyük klavyeli çalgısı üç farklı biçimde çalışır.
Org en eskisidir: rüzgârı suyun sabit tuttuğu erken bir biçimi, MÖ üçüncü yüzyılda İskenderiye’de yapıldı. Bir tuşa basmak bir boruya hava verir. Her boru takımının kendi rengi vardır ve bir açılır; ayaklar da en alt partiyi bir çalar. Tuş basılı tutulduğu sürece nota tam güçle çalar; bu yüzden org müziği uzun akorları sürdürebilir ve devasa sesler kurabilir.
BachPassacaglia ve Füg, do minör, BWV 582Bach’ın do minör , ayakların önce pedallarda tek başına çaldığı sekiz ölçülük bir tema üzerine kuruludur; ardından hepsi bu temaya dayanan yirmi varyasyon gelir. Bu varyasyonda tema en üst partiye çıkmıştır, ayaklar ise kendilerine ait hızlı, akan bir çizgi çalar: pedallar gerçek bir klavyedir.
Klavsen tellerini çekerek çalar. Her tuş, teli yakalayan küçük bir mızrabı olan ince bir tahta şeridi, yani dilciği kaldırır. Tuşa daha sert vurmak sesin gürlüğünü pek az değiştirir ya da hiç değiştirmez; bir kez çekilen nota yalnızca söner. Klavsen müziği , başka ve hareketli figürlerle doludur; büyük çalgılarda ikinci bir ya da ek registerler renk değişikliği sağlar.
Bach5. Brandenburg Konçertosu, re majör, BWV 1050Bach’ın zamanında klavsen genellikle arka planda kalır, armoniyi doldururdu. 5. Brandenburg Konçertosu’nda Bach onu flüt ve kemanın yanında bir solist yaptı; birinci bölüm ilerledikçe de klavsen öne geçer: burada hızlı pasajları uzun bir götürür. Richard Egarr, Johannes Ruckers’ın 1640’ta Anvers’te yaptığı bir klavsen çalıyor: her notanın parlak, çekmeli başlangıcına kulak verin; hiçbir dokunuş bu sesi güçlendiremez ya da yumuşatamaz.
Piyano tellerine hemen geri sıçrayan keçe kaplı çekiçlerle vurur; böylece çalıcı sesin gürlüğünü parmağın hızıyla denetler. Tuş bırakıldığında susturucular her teli susturur; sağ pedal hepsini kaldırır, böylece notalar çınlamaya devam eder ve birbirine karışır. On dokuzuncu yüzyıl boyunca piyano yaklaşık beş oktavdan yediden fazla oktava büyüdü, demir bir çerçeve ve çok daha büyük bir ses kazandı.
Beethoven8. Piyano Sonatı, do minör, Op. 13Beethoven’ın 1798 tarihli Patetik Sonatı, işaretli yavaş bir girişle başlar. Açılış akorları yüksek sesle vurulur ve hemen ardından yumuşak akorlar gelir; çok yüksek ile çok yumuşak arasındaki ani geçişler bütün girişe yayılır. Piyanoda çalıcı bunları yalnızca dokunuşla yapar; klavsende dokunuş bunları yapamazdı.
Klavye müziğinin çoğu bugün yazıldığı çalgıdan farklı bir çalgıda çalınır: Bach’ın klavsen eserleri sık sık piyanoda duyulur. Özgün çalgıyı bilmek, klavsenin süslemelerinden orgun uzun tutulan akorlarına kadar pek çok şeyi açıklar.
