Piyano sonatı

Piyano sonatı, yalnız piyano için yazılmış, genellikle üç ya da dört bölümlü, küçük bir senfoni gibi düzenlenmiş bir eserdir: sonat formunda bir birinci bölüm, ağır bir bölüm, çoğu zaman bir menuet ya da scherzo ve hızlı bir final. Sözcük piyanodan eskidir: sonat, İtalyancada “seslendirilmiş” anlamına gelen sözcükten gelir, yani çalgılarla çalınan müziktir; tıpkı kantatın söylenen müzik olması gibi.

Haydn ve Mozart sonatlarının çoğunu üç bölüm olarak yazdı; Beethoven’ın ilk sonatları dört bölümlüdür. Beethoven 1790’lardan 1822’ye kadar otuz iki sonat yazdı ve bu sonatlar bütün kariyerini izler. Planı durmadan sınadı. Fantezi tarzında bir sonat olarak yayımlanan Ay Işığı Sonatı ağır bölümüyle başlar. Appassionata, aynı yılların 5. Senfonisi gibi üç kısa ve bir uzun notadan oluşan, kapı çalar gibi vuran bir ritimle ilerler; Hammerklavier ise yaklaşık kırk beş dakika sürer.

Patetik, yani do minördeki 8. Sonatı, 1799’da Grande Sonate pathétique adıyla yayımlandı ve bestecinin adını duyurmasında büyük rol oynadı. İlk bölümü sonat formunu iş başında gösterir. Önce grave işaretli, yavaş ve ağır bir giriş gelir. Ardından hızlı müzik temalarını iki kez çalınan serimde ortaya koyar, gelişmede onları parçalarına ayırır ve rekapitülasyonda geri getirir. Beethoven yavaş girişi de geri getirir: gelişmenin başında ve bir kez de sona doğru.

Sonraki besteciler piyano sonatına dönmeyi sürdürdü. Schubert son üç sonatını Eylül 1828’de, ölümünden iki ay önce yazdı; Liszt’in si minör Sonatı ise kesitlerini kesintisiz tek bir bölümde birleştirir.