Klasik müzik nedir? · Ünite 3: Çalgılar
Vurmalılar
Vurmalı çalgılar vurularak, sallanarak ya da kazınarak ses verir. Bazıları belirli perdeler çalar ve bir ezgiyi taşıyabilir: timpani, tahta çubuklarıyla ksilofon, çelik çubuklarıyla glockenspiel ve borulu çanlar. Ötekiler belirli bir perdesi olmayan ses çıkarır: trampet, bas davul, ziller, üçgen ve tef.
Timpani ya da kazan davullar, Barok dönemden beri orkestraya aittir. Her biri genellikle bakırdan büyük bir kazandır ve üstüne bir deri gerilidir; deri gerildikçe ses tizleşir. Barok ve Klasik müzikte genellikle iki tane bulunurdu; ana sese ve akort edilir, trompetlerle birlikte çalarlardı. On dokuzuncu yüzyılın sonlarından beri pedallar, çalgıcının bir davulu bir anda yeniden akort etmesini sağlar. İki tokmağın hızla sırayla vurduğu bir sesi sürdürür.
Bas davul, ziller ve üçgen on sekizinci yüzyılda, Avrupalıların taklit etmeye bayıldığı Osmanlı Türklerinin askerî bandolarından geldi. Mozart onları Türk konulu operası Saraydan Kız Kaçırma’da, Haydn “Askerî” Senfonisi’nde, Beethoven ise 9. Senfonisi’nin finalindeki bir marşta kullandı. İlk başta egzotik bir şey anlatıyorlardı; sonra orkestranın sıradan üyeleri oldular.
Mahler1. Senfoni, re majörMahler’in 1. Senfonisi’nin cenaze marşı sönerek biter; ardından ara vermeden zillerin bir çarpması ve güçlü, çatışan bir akor finali yırtarak açar.
Sonraki besteciler renk eklemeyi sürdürdü. Çaykovski, çekiçleri metal çubuklara vuran küçük bir klavyeli çalgı olan çelestayı 1892’de Şeker Perisi’nin Dansı’nda ünlü kıldı. Debussy, Prélude à l’après-midi d’un faune’u küçük çanlar gibi çınlayan, akortlu minik diskler olan antik zillerle bitirir.
Vurmalılar kesiti bir ekiptir: çalgıcıları bir eserde genellikle birkaç çalgı arasında gidip gelir, yalnız timpanici hep aynı davulların başında kalır. En akılda kalan anları her zaman gürültülü değildir. Beethoven’ın 5. Senfonisi’nde timpanide yinelenen tek bir yumuşak nota bütün orkestrayı merak içinde tutar.
