Uvertürler, süitler ve senfonik şiirler

Orkestra müziğinin büyük kısmı ne senfonidir ne de konçerto. Uvertür önceleri bir operanın çalgısal açılışıydı. On dokuzuncu yüzyılın başından itibaren besteciler tek başına duran konser uvertürleri de yazdı; Mendelssohn, Bir Yaz Gecesi Rüyası uvertürünü 1826’da yazdığında on yedi yaşındaydı.

Süit önce bir dans dizisi olarak doğdu, sonra bir baleden ya da bir oyundan alınmış parçaların dizisi oldu. Çaykovski’nin Fındıkkıran Süiti, balenin kendisi sahneye çıkmadan aylar önce, 1892’de konserde duyuldu. On sekizinci yüzyıl, bir akşam davetinde ya da bir kutlamada eğlendirmek için çalınan, birkaç kısa bölümlük daha hafif müziği de severdi: serenat ve divertimento; Mozart bunlardan çok yazdı, çoğunu sipariş üzerine.

Senfonik şiir, bir öyküyü, bir şiiri ya da bir resmi izleyen tek bölümlük bir orkestra eseridir. Forma adını 1850’lerde Liszt verdi. Kendi dışındaki bir şeyi anlatan ya da resmeden müziğe program müziği denir ve Romantikler onu çok severdi.

Berlioz bir senfonide bütün bir öyküyü çoktan anlatmıştı. İlk kez 1830’da Paris’te çalınan Symphonie fantastique için ona eşlik eden bir öykü, bir program yazdı: aşktan umutsuzluğa düşmüş genç bir sanatçı sevgilisini her yerde görür ve bir afyon rüyasında kendi idamına ve bir cadılar şabatına tanık olur. Bir ezgi, idée fixe ya da sabit fikir, sevdiği kadını temsil eder ve beş bölümün hepsinde, her sahneyle değişerek geri döner.

Program müziğinde öykü kulaklarınıza yol göstersin: sahne değişikliği genellikle yeni bir ezgi, yeni bir ritim ya da yeni bir renk getirir. Bir süitte ya da bir dans dizisinde önce dansı ritimde bulun, vals için üç vuruş, marş için iki, sonra ezginin ve tonun değiştiği anı bekleyin.