Klavsen ve org

Klavsen ve org, piyanodan oldukça farklı biçimde çalışır ve her birinin kendine ait bir repertuvarı vardır. On sekizinci yüzyılın sonlarında piyano öne geçmeden önce klavye müziğinin çoğu klavsen için yazılırdı.

Bu müziğin büyük kısmı kontrpuandır: aynı anda birkaç bağımsız çizgi. Bach’ın öğretim parçaları olarak yazdığı envansiyonlar iki çizgiyi karşı karşıya koyar; İyi Düzenlenmiş Klavye’nin 1722 tarihli ilk kitabında ise 24 majör ve minör tonun her birinde birer prelüd ve füg vardır. İspanyol sarayında hizmet eden Domenico Scarlatti, çoğu her biri iki kez çalınan iki yarıdan oluşan 555 kısa sonat yazdı.

Org müziğinin yuvası kilisedir ve büyük kısmı dinseldir. Bach kendi döneminde her şeyden önce bir orgcu ve klavye çalıcısı olarak beğenilirdi. Org eserlerinin çoğu serbest bir açılışı (bir prelüd, fantezi ya da toccata) bir fügle eşleştirir; koral prelüdleri ise cemaatinin söylediği ilahi ezgileri üzerine kurulur. Daha sonra org Fransa’da yeni seslere kavuştu; Widor’un 1879 tarihli Toccata’sı orada düğünlerde hâlâ çok sevilir.

Adını İtalyancada “dokunmak” anlamına gelen sözcükten alan toccata, doğaçlama tarzında bir gösteri parçasıdır; ardından gelen füg ise düzen getirir: tek bir tema sesten sese aktarılır.

Erken bir eseri olan do minör Passacaglia ve Füg ise fügü bunun yerine bir passacaglia ile eşleştirir. İlk kez tek başına pedallarda, yani ayakla çalınan klavyede duyulan sekiz ölçülük bir tema, çevresindeki müzik sürekli değişirken yirmi kez daha döner. Füg ara vermeden gelir ve teması bu temanın ilk yarısıdır.