Planı olan müzik

Bir resim tek bakışta kavranabilir; bir müzik parçası kavranamaz, çünkü zaman içinde ilerler. Besteciler müziğe bir plan vererek dinleyiciye yardım eder: akılda kalması kolay bir tema, ardından farklı bir şey, sonra yine tema. Tanıdık bir ezgi geri döndüğünde nerede olduğunuzu bilirsiniz.

Müzisyenler bu planları harflerle anlatır. İlk kesit A’dır. Yeni bir şey B’dir, ondan da yeni olan her şey C. İlk müzik geri geldiğinde yine A’dır. A B A C A biçiminde ilerleyen bir parçada geri dönen ezgiye nakarat denir.

Ardından müzik daha parlak bir ton olan mi bemol majöre geçer; önce yumuşak yeni bir ezgi, sonra daha canlı fikirler gelir. Bu B’dir. Sonunda müziğin sesi yükselir, klavyede hızla aşağı iner ve uzatılan bir akorda durur. Bu duraklama bir işarettir: nakarat geri dönmek üzere.

İkinci karşıt kesit C, la bemol majördedir ve bambaşka duyulur: uzun, akıcı notalar; iki el ayrı çizgiler örer, buna kontrpuan denir. Sonra müzik hız ve güç kazanır; öncekiyle aynı işaret, yüksek sesle aşağı inen bir pasaj ve bir duraklama, yeniden nakarata götürür.

Bundan sonra B, bu kez do majörde döner ve A son bir kez geri gelir. Kısa bir koda sonatı bitirir: ezginin başı başka bir tonda hafifçe duyulur ve klavyede son bir hızlı iniş onu do minörde kapatır.

Beethoven sonatı 1798’de yazdı; eser ertesi yıl Viyana’da Grande Sonate pathétique adıyla yayımlandı ve bu ad, Ay Işığı’nın aksine, onun onayını almıştı. Yine de planının bir başlığa ihtiyacı yoktur: dönüşlere kulak veren herkes onu açıkça duyar.

Büyük eserler aynı fikri daha geniş ölçekte kullanır. Bir senfoni bölümü çeyrek saat sürebilir, ama o da geri dönen kesitlerden kurulur ve onları izlemek, duyduğunuzu anlamanın en sağlam yoludur.